Cees Stam is op 7 augustus jongstleden in Megchelen geweest. Hij is geïnteresseerd over de geschiedenis van Kamp Rees. Hij heeft de oorlog meegemaakt en hij is 83 jaar oud. Hij komt uit Nieuw-Lekkerland.

Hij wil o.a. over Kamp Rees een boek schijven, maar dan over meerdere kampen in dit soort. Familieleden van Cees Stam hebben ook in dit soort werkkampen gezeten, maar over Kamp Rees en de Lander (Landweer) was voor hem een verhaal dat hij niet kon plaatsen en om die reden is hij hier ter plaatse gaan kijken om hierover een indruk te krijgen; ook vanuit het perspectief van het vluchten, wat was de rol van de Lander en het overstromingsgebied hier omheen. Hoe ging het vluchten in zijn werk, o.a. de hulpverlening en de opvang. Dit leidt uiteindelijk tot een totaal verhaal, Volgens Cees Stam is dat in zijn beleving goed gelukt en een aanvulling op zijn boek.

Hier kunt u het bezoekverslag van Cees Stam lezen.

 

Bezoekverslag Cees Stam, Megchelen 7-8-2019

1) Doel van het bezoek

Mijn bezoek aan Megchelen had als doel om met eigen ogen het riviertje De Lander te zien, waarover in het voorjaar van 1944 ±1700 dwangarbeiders uit het Werkkamp Rees ontvluchtten. Ze werden in Megchelen opgevangen in een noodhospitaal en vervolgens doorgeleid naar Gendringen enz. voor verdere verpleging en vervoer naar huis: Haarlem, Delft, Apeldoorn.

2) Routegegevens

Megchelen ligt op de route Arnhem –Oberhausen (A 12) afslag Emmerich –Oost en vervolgens Netterden -Megchelen. Ik had een afspraak met Nico Snelting, iemand die ter plaatse goed bekend is en op de hoogte van de ontvluchtingen uit Rees.

 Afbeelding 1

 

3) Beknopt verhaal van wat er gebeurde

Kamp Rees herbergde vanaf het najaar 1944 ongeveer 3000 dwangarbeiders. De meesten van hen waren bij de november/ december razzia’s opgepakt en daar terecht gekomen. Het kamp was gevestigd in een oude dakpannenfabriek van de Firma Broers.

Afbeelding 2

De legering was in droogschuren met halfopen wanden, die nauwelijks bescherming boden tegen de koude. De behandeling in het kamp was ronduit slecht. In korte tijd sloegen honger, vervuiling en bevriezing toe. Een brand in het kamp kostte aan 36 gevangenen het leven. Van de chaos tijdens de brand maakten 44 Nederlanders gebruik om het kamp te ontvluchten. Ze werden spontaan door Duitse en Nederlandse grensbewoners verzorgd en voortgeholpen. De voortdurende beschieting door de geallieerden maakte verschillende slachtoffers. In totaal vielen er 320 slachtoffers. Het werk bestond uit het aanleggen van verdedigingswerken/ tank -wallen om de geallieerden de intocht in Nederland te beletten. Door eendrachtige samenwerking van enkele artsen, Duitse en Nederlandse boeren, de NSB -burgemeester(!) van Gendringen en de beschikbaarheid van vervalste ‘Ausweise’ lukte het om nacht aan nacht telkens zo’n 80 gevangenen uit het kamp te bevrijden.  Ze werden door boerenzoons die in het drassige gebied tussen Rees en Megchelen de weg wisten, op drie plaatsen over de grenswetering De Lander (samentrekking van het Duitse Landwehr) geleid naar een eerste noodopvang en later afgevoerd naar een RK Hospitaal in Gendringen voor definitieve verpleging.

Afbeelding 3

Ik had al met veel moeite plaatjes bemachtigd van De Lander, o.a. via BeoBom, maar nu heb ik zelf foto’s kunnen maken, mede dankzij de medewerking van Nico.

4) Bezienswaardigheden

Met Nico Snelting als begeleider –hij is ter plaatse goed bekend, heb ik de volgende bezienswaardigheden kunnen fotograferen:

a) De Lander = Landwehr = Grenswetering, gemarkeerd met grenspalen

Afbeelding 4

b) Brug over De Lander (Hollandweg), een van de drie vroegere vluchtovergangen. In die tijd was dat niet meer dan een plank die na elke overtocht weer werd opgeruimd.

c) Het vluchtelingenmonument (het maakte op mij een diepe indruk)

Afbeelding 5

d) De Moezekõttel, een na de oorlog gebouwd noodwoninkje uit 1946, nu ingericht als oudheidkamer. In een aparte ruimte worden films vertoond, nota bene van de dwangarbeiders aan het werk in Rees.

Afbeelding 6

e) Het oorspronkelijke Kamp Rees is geheel verwijderd. Waar ik vorig jaar geweest ben met Hans Wildebeest was een dependance van de vroegere dakpannen -fabriek.

 

5) Aftakeling

Wat mij opnieuw –als goed gevoede Nederlander- in het verhaal over Kamp Rees trof was de aftakeling van de gevangenen, zomaar in enkele weken tijd. Toevallig vond ik in een dagboek van een Nederlandse officier, die in 1943 opnieuw in gevangenschap raakte, daar een minutieuze beschrijving van. Door een minimum aan voedsel: een homp brood en wat soep (water met wat koolbladeren) raakt men in korte tijd uitgehongerd. Gebrek aan water, hygiëne en schone kleding staan garant voor een snelle vervuiling en een overdaad aan luizen. De barbaarse behandeling doet de rest.

 

6) Informatiebronnen

Aan de informatie die ik al eerder verzamelde via het museum in Aalten kan nog toegevoegd worden:

a) Wim Wienands, Mea Megchlo dat Megchelen werd.

b) Arend Disberg, De verzwegen deportatie

c)Theo Koolenbrander, Drama Rees 1944-1945, een verslag van A.G.W Brese…, geestelijk verzorger van de Ned. Herv. Kerk.

d) Leesverslag: De Sinterklaasrazzia’s van 1944, Kamp Rees, Dick Verkijk (C.Stam)

 

7) Nazorg

a) Boeken van Wienands en Disberg zien te bemachtigen

b) Naam van A.G.W. Brese compleet zien te krijgen (ik vond wel de naam Bresser)

c) Film Kamp Rees opvragen (Nico benadert de fotograaf)

d) Info van Delftse slachtoffers gevonden in DOK Delft.

e) Jaarlijks wordt er een herdenkingstocht Megchelen –Rees georganiseerd. (www.herdenkingstocht.nl)

 

8) Evaluatie

Het bezoek is boven verwachting geslaagd mede door de inbreng van Nico, die veel over de gebeurtenissen van toen wist te vertellen. Die ook precies de plaatsen wist waar De Lander bij de ontvluchting werd overgestoken. Ik beschik nu over voldoende informatie om aan de serie opstellen over GrensStreken, een laatste opstel over Kamp Rees toe te voegen. Met name het vluchtmonument heeft op mij een diepe indruk gemaakt. Nu er weer zoveel vluchtelingen rondzwerven kan een arm om de schouder van enorme betekenis zijn.

Ohn/GS/11 overig/Bezoekverslag